Sekcja Pracowników Sfery Budżetowej OZZZPRC zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości o zwiększenie funduszu wynagrodzeń urzędników i innych pracowników sądów powszechnych w budżecie państwa na 2027 rok. Zdaniem związku przewidziana przez rząd 3-procentowa waloryzacja wynagrodzeń nie rozwiąże problemów narastających od lat i nie pozwoli przygotować sądów do wdrożenia unijnych przepisów dotyczących przejrzystości i równości wynagrodzeń.
28 sierpnia Rada Ministrów przyjęła wstępny projekt ustawy budżetowej na 2027 rok, zakładający wzrost wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej o 3 proc. Jak podkreśla Sekcja, nie jest to już jedynie propozycja wskaźnika, ale rozwiązanie przyjęte przez rząd na obecnym etapie prac nad budżetem.
Jednocześnie związkowcy zaznaczają, że nie kwestionują samej waloryzacji.
– Problem polega na tym, że samo 3 proc. nie odpowiada skali wieloletnich zaniedbań płacowych, nie usuwa nieuzasadnionych różnic między sądami i nie przygotowuje wymiaru sprawiedliwości do finansowych skutków wdrożenia dyrektywy 2023/970 dotyczącej przejrzystości i równości wynagrodzeń – wskazuje Sekcja w swoim stanowisku.
Nie jednakowe 10 proc. dla wszystkich
OZZZPRC podkreśla, że nie domaga się automatycznej 10-procentowej podwyżki dla wszystkich pracowników sądów.
Zdaniem Sekcji takie rozwiązanie utrwaliłoby istniejące nierówności płacowe, ponieważ jednakowy procent naliczany od różnych wynagrodzeń oznaczałby dalsze zwiększanie różnic.
– Mechaniczny procent zastosowany do nierównych podstaw utrwaliłby istniejące dysproporcje, a w kwotach nominalnych dodatkowo by je powiększył. Dlatego działacze proponują zastosowanie dwóch odrębnych mechanizmów finansowania. Pierwszy miałby obejmować powszechną waloryzację wynagrodzeń według wskaźnika 103 proc. Drugi zakładałby utworzenie specjalnej puli korekcyjnej odpowiadającej co najmniej 7 proc. funduszu wynagrodzeń z 2026 roku.
Łącznie oznaczałoby to wzrost funduszu wynagrodzeń pracowników sądów o co najmniej 10 proc., jednak dodatkowe środki miałyby zostać przeznaczone na wyrównywanie rzeczywistych różnic płacowych, a nie na identyczne podwyżki dla wszystkich.
Bez pracowników nie ma sprawnego sądu
W stanowisku zwrócono uwagę, że dyskusja o finansowaniu wymiaru sprawiedliwości zbyt często pomija pracowników odpowiedzialnych za codzienne funkcjonowanie sądów.
To oni rejestrują sprawy, kompletują akta, przygotowują wezwania i zawiadomienia, organizują wokandy, protokołują rozprawy, obsługują doręczenia oraz wykonanie orzeczeń.
Sekcja przypomina, że problemy kadrowe nie są wyłącznie kwestią warunków zatrudnienia, lecz bezpośrednio wpływają na obywateli.
– Jeżeli wezwanie nie zostanie przygotowane i doręczone na czas, rozprawa może się nie odbyć. Sprawa spada z wokandy, a kolejny termin zostaje wyznaczony po wielu tygodniach lub miesiącach – mówią związkowcy.
Zwracają też uwagę, że sprawność sądów zależy nie tylko od liczby sędziów, ale również od zaplecza administracyjnego. Państwo nie może wymagać od sądów terminowości, od pracowników pełnej dyspozycyjności, a od obywateli zaufania do wymiaru sprawiedliwości, jeżeli jednocześnie nie zapewnia finansowania pracy warunkującej realizację tych obowiązków – wskazuje Sekcja.
Ta sama praca, różne wynagrodzenie
Jednym z głównych problemów wskazanych przez OZZZPRC są znaczne różnice w wynagrodzeniach zasadniczych pracowników wykonujących porównywalne obowiązki w różnych sądach.
Zdaniem związku nie przeprowadzono ogólnokrajowego wartościowania pracy ani nie stworzono wspólnych opisów stanowisk, które pozwalałyby wykazać, że różnice te wynikają z obiektywnych przesłanek.
– O wysokości wynagrodzenia nie mogą decydować miejsce zamieszkania pracownika, wielkość miejscowości, ceny mieszkań ani liczba dostępnych na lokalnym rynku pracodawców. Takie kryteria nie określają wartości pracy. Prowadzą jedynie do wykorzystywania słabszej pozycji pracownika, który w mniejszej miejscowości ma ograniczoną możliwość zmiany zatrudnienia – argumentuje Sekcja.
Dlatego organizacja postuluje stworzenie krajowych stawek odniesienia dla porównywalnych kategorii pracy oraz szczegółowe wyliczenie luki płacowej w poszczególnych sądach.
Dyrektywa wymaga pieniędzy, nie tylko procedur
W stanowisku dużo miejsca poświęcono również unijnej dyrektywie 2023/970 dotyczącej przejrzystości wynagrodzeń.
Zdaniem Sekcji jej wdrożenie nie może ograniczyć się do przygotowania nowych regulaminów i procedur.
– Jeżeli rzetelne wartościowanie ujawni nieuzasadnione różnice płacowe, pracodawca publiczny musi posiadać środki na ich usunięcie. Sądy nie tworzą własnych dochodów i nie mogą samodzielnie sfinansować korekty systemowej – podkreśla Sekcja.
Związkowcy zwracają uwagę, że dotychczas nie przeprowadzono kompleksowego badania pozwalającego ocenić skalę problemu.
Tymczasem brak badania nie jest dowodem braku problemu. Jest dowodem braku narzędzi pozwalających państwu obronić obiektywność własnego systemu płacowego.
Potrzeba około pół miliarda złotych
Według szacunków przedstawionych przez Sekcję minimalny koszt dodatkowej puli korekcyjnej, ponad środki potrzebne na 3-procentową waloryzację, wynosi około 500 mln zł wraz z pochodnymi.
Jednocześnie autorzy stanowiska podkreślają, że ostateczna kwota powinna wynikać z rzeczywistego wyliczenia luki płacowej, a nie z góry ustalonego limitu budżetowego.
– Nie żądamy odebrania pieniędzy innej grupie pracowników ani osłabienia pozostałych elementów wymiaru sprawiedliwości. To Rada Ministrów i właściwi ministrowie posiadają pełne dane o rezerwach, prognozie wykonania, oszczędnościach i harmonogramach inwestycji. Na nich spoczywa obowiązek wskazania trwałego źródła finansowania konstytucyjnego zadania państwa – podkreśla Sekcja.
Czas na decyzje
W skierowanym do Ministra Sprawiedliwości stanowisku związkowcy domagają się m.in. przedstawienia odrębnych kalkulacji kosztów waloryzacji i puli korekcyjnej, określenia krajowych stawek odniesienia dla poszczególnych kategorii pracy, policzenia rzeczywistej luki płacowej oraz zapewnienia stronie związkowej udziału w przygotowaniu systemowych rozwiązań.
