Bezpieczeństwo Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, harmonogram uruchamiania nowych mocy i przyszłość rynku mocy po 2028 roku były głównymi tematami wspólnego posiedzenia Zespołu Trójstronnego ds. Branży Energetycznej oraz Zespołu Trójstronnego ds. Branży Węgla Brunatnego. Spotkanie odbyło się 19 października w Warszawie. W trakcie dyskusji strona związkowa zwracała uwagę m.in. na opóźnienia inwestycyjne i potrzebę bieżącej aktualizacji prognoz dotyczących wystarczalności mocy w systemie.
Najwięcej czasu podczas posiedzenia zespołu trójstronnego poświęcono analizie ogólnokrajowego ryzyka systemowego dla Krajowego Systemu Elektroenergetycznego oraz społeczno-gospodarczym skutkom planowanych wyłączeń w obszarach wydobywczych i wytwórczych. W dyskusji uczestniczyli m.in. wiceminister aktywów państwowych Grzegorz Wrona, podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii Wojciech Wrochna oraz prezes Polskich Sieci Elektroenergetycznych Grzegorz Onichimowski.
Wprowadzenie do tematu dotyczyło przede wszystkim sytuacji systemu elektroenergetycznego i planowanych zmian w krajowym miksie energetycznym. W dalszej części spotkania głos zabrali przedstawiciele strony związkowej, wskazując na rozbieżność między założeniami dotyczącymi rozwoju nowych mocy a realnymi możliwościami ich terminowego uruchomienia.
Jednym z głównych problemów jest harmonogram wycofywania konwencjonalnych jednostek wytwórczych i jednoczesnego uruchamiania nowych źródeł. Jak wskazywano podczas posiedzenia, zamknięcie Elektrowni Dolna Odra oraz kolejne wyłączenia bloków w Rybniku oznaczają stopniowe ograniczanie dostępności konwencjonalnych mocy wytwórczych w zachodniej części kraju. Zwrócono również uwagę, że eksploatacja jednostek opalanych węglem kamiennym klasy 200 MW ma zakończyć się do końca 2028 roku.
Tymczasem zgodnie z założeniami dotyczącymi wystarczalności systemu do tego czasu powinny zostać oddane do użytku nowe moce wytwórcze, a także magazyny energii. Kolejne duże jednostki konwencjonalne, tym razem opalane gazem, mają pojawić się w latach 2029–2030.
W ocenie strony związkowej problem polega na tym, że planowanie rozwoju systemu wciąż w zbyt dużym stopniu opiera się na deklaracjach i założeniach, a nie na aktualnych możliwościach realizacji inwestycji.
Potrzebna bieżąca ocena wystarczalności mocy
Wątpliwości dotyczą przede wszystkim terminowego uruchomienia nowych jednostek gazowych. Według założeń przywołanych podczas posiedzenia w 2026 roku miało zostać oddanych około 2000 MW nowych mocy tego rodzaju. W trakcie dyskusji wskazywano jednak na opóźnienia w realizacji inwestycji, które mogą wpłynąć na osiągnięcie tego celu.
– Kwestionujemy aktualność oceny wystarczalności zasobów elektroenergetycznych. Dokumenty i prognozy powinny uwzględniać rzeczywisty stan realizacji inwestycji. Samo zadeklarowanie terminu uruchomienia nowej jednostki nie oznacza bowiem, że będzie ona gotowa do pracy zgodnie z harmonogramem. Znaczenie mają również możliwości wykonawcze przedsiębiorstw odpowiedzialnych za realizację projektów – tłumaczy Tadeusz Wierzchowski, przewodniczący Sekcji Elektrowni na Węgiel Kamienny OZZZPRC.
Strona społeczna zaapelowała do prezesa PSE o przygotowywanie rzetelnej, wiarygodnej i aktualizowanej na bieżąco oceny wystarczalności krajowych zasobów elektroenergetycznych.
– Zwróciliśmy również uwagę na brak aktualizacji dwóch kluczowych dokumentów wyznaczających kierunki rozwoju polskiej energetyki: Polityki Energetycznej Polski do 2050 roku oraz Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu. W naszej ocenie dokumenty strategiczne powinny przede wszystkim odpowiadać na potrzeby bezpieczeństwa energetycznego kraju, uwzględniając rzeczywiste uwarunkowania techniczne i inwestycyjne – dodaje Tadeusz Wierzchowski.
OZE potrzebują stabilnego zaplecza
W dyskusji poruszono również kwestię rosnącego udziału odnawialnych źródeł energii oraz planowanego rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Strona związkowa podkreślała, że wzrost mocy zainstalowanej w źródłach zależnych od warunków pogodowych nie rozwiązuje sam w sobie problemu zapewnienia stabilnych dostaw energii.
Elektrownie konwencjonalne pełnią bowiem nie tylko funkcję wytwórczą. Dzięki pracy maszyn synchronicznych uczestniczą także w utrzymywaniu stabilnych parametrów systemu elektroenergetycznego, w tym częstotliwości i napięcia. Ma to znaczenie dla bezpiecznej pracy całego systemu, również przy rosnącym udziale źródeł odnawialnych.
Dlatego, jak argumentowano podczas posiedzenia, planowanie transformacji energetycznej powinno uwzględniać nie tylko tempo przyrostu nowych mocy, lecz także możliwości utrzymania i modernizacji istniejących jednostek konwencjonalnych.
Co z rynkiem mocy po 2028 roku?
Kolejnym istotnym zagadnieniem była przyszłość rynku mocy i możliwości dalszej eksploatacji jednostek węglowych po 2028 roku.
Część konwencjonalnych jednostek wytwórczych dysponuje wieloletnimi kontraktami mocowymi, zawartymi w wyniku aukcji podstawowych i dodatkowych. Inne jednostki, w tym bloki klasy 200 MW, uczestniczą w mechanizmach rynku mocy na zasadach derogacyjnych, przeznaczonych dla jednostek niespełniających określonych wymogów emisyjnych.
Zdaniem strony związkowej konieczne jest jak najszybsze wyjaśnienie, na jakich zasadach jednostki te będą mogły funkcjonować w kolejnych latach. Chodzi nie tylko o możliwość ich udziału w rynku mocy po 2028 roku, ale także o zapewnienie warunków do dalszej eksploatacji tych bloków, które nadal mogą wspierać stabilność systemu.
Wymaga to uwzględnienia ich stanu technicznego, kosztów niezbędnych remontów oraz dostępności wykwalifikowanej kadry. Utrzymanie jednostek w gotowości do pracy wiąże się bowiem zarówno z nakładami inwestycyjnymi, jak i z koniecznością zapewnienia obsady o odpowiednich kompetencjach. Wraz z odchodzeniem doświadczonych pracowników na emeryturę pojawia się również potrzeba uzupełniania kadr.
Minister Wojciech Wrochna poinformował, że w drugiej połowie listopada powinny być znane kierunki rozstrzygnięć na poziomie Unii Europejskiej dotyczących zasad pomocy publicznej związanej z rynkiem mocy. Z kolei prezes PSE zapewnił, że ocena wystarczalności systemu jest prowadzona na bieżąco, choć podczas posiedzenia nie przedstawiono jej zaktualizowanej wersji.
Trzy punkty pozostają do omówienia
Dyskusja o bezpieczeństwie energetycznym zajęła około dwóch i pół godziny. W rezultacie nie udało się przejść do kolejnych punktów porządku obrad.
Do omówienia pozostały m.in. zmiany organizacyjne w grupach kapitałowych i ich wpływ na likwidację miejsc pracy, a także brak skutecznych działań prowadzących do tworzenia nowych, stabilnych miejsc zatrudnienia na obszarach objętych transformacją. Nie zajęto się również pozostałymi zaplanowanymi zagadnieniami, w tym bardzo ważną kwestią rozszerzenia działania nowej umowy na przedpolu.
W związku z brakiem możliwości kontynuowania obrad w pełnym składzie (opuszczenie obrad przez Ministrów i Prezesa URE spowodowane innymi obowiązkami), przyjęto wniosek o przerwanie obrad i zwrócono się o jak najszybsze wyznaczenie terminu dokończenia posiedzenia. Data nie jest jeszcze znana.
