Wzrost mocy zainstalowanej nie oznacza automatycznie większego bezpieczeństwa dostaw energii, magazyny nie zastąpią źródeł konwencjonalnych, a w okresie przejściowym Polsce może grozić niedobór mocy – to najważniejsze wnioski z raportu dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego kraju, przygotowanego na wniosek OZZZPRC. Zdaniem Tadeusza Wierzchowskiego dokument stanowi ważny głos w dyskusji o przyszłości polskiej elektroenergetyki i powinien dotrzeć do osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie krajowego systemu.
Raport autorstwa Marcina Izdebskiego podejmuje szereg istotnych zagadnień związanych z funkcjonowaniem polskiej elektroenergetyki i bezpieczeństwem dostaw energii. Jak podkreśla Tadeusz Wierzchowski, przewodniczący Sekcji Elektrowni na Węgiel Kamienny OZZZPRC, to materiał, który pozwala spojrzeć na sytuację branży z szerszej perspektywy i skonfrontować przyjęte założenia transformacji z realnymi uwarunkowaniami funkcjonowania systemu.
Autor raportu pełnił wcześniej funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych w rządzie Mateusza Morawieckiego, a obecnie jest członkiem zespołu pracującego przy Kancelarii Prezydenta RP. Zdaniem przedstawiciela strony związkowej polityczne skojarzenia związane z autorem nie powinny przesłaniać merytorycznej zawartości opracowania.
– Warto podejść do tego dokumentu obiektywnie, bez kierowania się sympatiami czy antypatiami politycznymi. Znajdziemy w nim bardzo konkretne analizy i wnioski dotyczące przyszłości polskiej energetyki. Całość jest obszerna, ale już same rekomendacje stanowią ważne źródło wiedzy dla każdego, kto interesuje się bezpieczeństwem energetycznym i przyszłością branży – podkreśla Tadeusz Wierzchowski.
Więcej mocy nie zawsze oznacza większe bezpieczeństwo
Jednym z najważniejszych zagadnień poruszonych w raporcie jest różnica między wzrostem mocy zainstalowanej a rzeczywistą zdolnością systemu do zapewnienia dostaw energii w każdych warunkach.
Rozwój odnawialnych źródeł energii pozwala ograniczać produkcję z paliw kopalnych, jednak nie oznacza automatycznie, że system będzie dysponował wystarczającą ilością energii w godzinach największego zapotrzebowania. Produkcja ze źródeł wiatrowych i słonecznych zależy od warunków pogodowych, a więc nie zawsze pokrywa się z potrzebami odbiorców.
Istotną rolę odgrywają w tym kontekście jednostki konwencjonalne. Dostarczają one nie tylko energię i moc, ale jako maszyny synchroniczne zapewniają również parametry niezbędne do stabilnej pracy systemu elektroenergetycznego, m.in. odpowiednią częstotliwość i napięcie.
Raport zwraca również uwagę na rolę magazynów energii. Są one potrzebnym elementem rozwijającego się systemu, jednak – jak wynika z argumentacji przywoływanej przez stronę związkową – powinny stanowić uzupełnienie źródeł wytwórczych, a nie ich podstawowy zamiennik.
– Nie możemy utożsamiać wzrostu mocy zainstalowanej z automatycznym wzrostem bezpieczeństwa energetycznego. Potrzebujemy źródeł, które będą w stanie zapewnić dostawy energii również wtedy, gdy nie będzie odpowiednich warunków do produkcji z OZE. Nie możemy też pomijać funkcji systemowych, które pełnią elektrownie konwencjonalne – wskazuje Tadeusz Wierzchowski.
Największe ryzyko w okresie przejściowym
Szczególnie istotny jest problem tzw. okresu przejściowego transformacji. Polska będzie stopniowo wycofywać kolejne jednostki węglowe, zanim powstaną nowe źródła, które w odpowiedniej skali przejmą ich funkcje. Chodzi przede wszystkim o elektrownie gazowe i w przyszłości jądrowe.
To właśnie w tym okresie może pojawić się największe ryzyko niedoboru mocy. Jeśli tempo wyłączania istniejących jednostek będzie szybsze niż uruchamiania nowych, system może nie dysponować wystarczającymi zasobami do pokrycia zapotrzebowania na energię.
Jednym z rozwiązań wskazywanych w dyskusji o bezpieczeństwie dostaw jest pomoc transgraniczna, czyli możliwość importowania energii z państw sąsiednich. Tadeusz Wierzchowski zwraca jednak uwagę, że nie można traktować jej jako pewnego zabezpieczenia na wypadek niedoborów.
W okresach długotrwałego ograniczenia produkcji z wiatru i słońca, określanych jako Dunkelflaute, problemy mogą bowiem dotyczyć jednocześnie wielu krajów europejskich. W takich warunkach państwa sąsiednie również mogą nie dysponować nadwyżkami energii, które mogłyby przekazać Polsce.
– Nie możemy zakładać, że w sytuacji niedoboru energii zawsze pomoże nam import. Jeżeli okres bezwietrznej i pochmurnej pogody obejmie większą część Europy, nasi sąsiedzi również będą mieli problem z zapewnieniem wystarczającej ilości energii. Bezpieczeństwo krajowego systemu nie może opierać się na założeniu, że ktoś inny będzie miał nadwyżki, kiedy nam ich zabraknie – argumentuje przedstawiciel OZZZPRC.
DSR – kto poniesie koszty ograniczenia zużycia energii?
Wśród rozwiązań rozważanych w kontekście zabezpieczenia systemu elektroenergetycznego znajduje się również DSR (Demand Side Response), czyli mechanizm zarządzania popytem. Polega on na czasowym ograniczaniu lub przesuwaniu poboru energii przez odbiorców w odpowiedzi na potrzeby systemu.
W praktyce może to oznaczać konieczność ograniczenia produkcji przez przedsiębiorstwa przemysłowe, wyłączenia części urządzeń lub czasowego wstrzymania wybranych procesów technologicznych. Takie działania mogą pomóc operatorowi w utrzymaniu równowagi między zapotrzebowaniem a dostępną mocą, ale nie pozostają bez konsekwencji dla odbiorców.
Strona społeczna zwraca uwagę, że mechanizm ten nie powinien być przedstawiany wyłącznie jako techniczne narzędzie zarządzania systemem. Dla przedsiębiorstw oznacza bowiem realne ograniczenia działalności i potencjalne straty finansowe.
– Pamiętamy jeszcze czasy, kiedy wprowadzano stopnie zasilania i decydowano o ograniczeniach dostaw energii dla odbiorców przemysłowych. Dzisiaj podobne sytuacje mogą przybrać inną formę. Jeżeli w okresie niedoboru energii zakład będzie musiał ograniczyć produkcję lub wyłączyć urządzenia, poniesie z tego tytułu określone straty. Trzeba więc jasno powiedzieć, kto i na jakich zasadach będzie za nie odpowiadał. To nie jest rozwiązanie, które można traktować jako bezkosztowe – podkreśla.
W jego ocenie ograniczanie poboru energii przez przemysł nie może być utożsamiane z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego. Jest raczej jednym z mechanizmów reagowania na sytuację, w której dostępna moc nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania.
Raport powinien trafić do decydentów
Zdaniem strony związkowej najważniejsze wnioski opracowania dotyczą konieczności realistycznej oceny dostępnych i planowanych mocy wytwórczych, uwzględnienia systemowej roli jednostek konwencjonalnych oraz właściwego określenia funkcji magazynów energii i mechanizmów zarządzania popytem.
Raport pokazuje również, jak istotne jest uwzględnienie ryzyka niedoborów energii w okresie przejściowym, zanim nowe źródła gazowe i jądrowe będą w stanie zapewnić odpowiednie wsparcie dla krajowego systemu.
Teraz, jak podkreśla Tadeusz Wierzchowski, najważniejsze jest upowszechnienie dokumentu i doprowadzenie do tego, by zawarte w nim analizy oraz rekomendacje stały się przedmiotem poważnej dyskusji wśród osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo energetyczne Polski.
